“Je ontdekt waarom bepaald gedrag van een cliënt iets bij jou oproept en waarom je zelf op een bepaalde manier reageert.”
Vanuit Zwitserland terug naar Nederland, een eigen onderneming en uiteindelijk de stap naar de zorg. Erik koos niet de meest gebruikelijke route naar Trajectum. Inmiddels volgt hij de opleiding Forensische Zorg aan Saxion en werkt hij in een BBL-traject op afdeling De Lugte, Groot Hungerink. Wat hem aanspreekt, is de uitdaging om gedrag te begrijpen dat niet altijd meteen te plaatsen is. ‘Ik vind het mooi om steeds weer die vertaalslag te maken: wat zit er achter iemands gedrag?’
Een andere route naar de zorg
Jarenlang woonde Erik in Zwitserland. Daar had hij een eigen onderneming in vormgeving, fotografie en drukwerk. Toen hij terugkwam naar Nederland, ging hij nadenken over een volgende stap. De zorg interesseerde hem altijd al, vooral de forensische doelgroep.
Hij kwam uit bij de opleiding Forensische Zorg aan Saxion. Via verschillende contacten kwam hij bij Trajectum terecht. Hij begon als stagiair en maakte na ongeveer twee maanden de overstap naar een BBL-plek.
“Ik ga wel aan op de onbegrepenheid van deze doelgroep. Het gedrag erachter willen zien, mensen beter leren kennen en de problematiek begrijpen. Die vertaalslag maken, vind ik een mooie uitdaging.”
Verder kijken dan gedrag
Vooraf stelde Erik zich een doelgroep voor met veel onrust, ontregeling en escalaties. De praktijk bleek anders. ‘De term SGLVB klinkt behoorlijk heftig. Ik had veel meer chaos verwacht. Natuurlijk zijn er incidenten en momenten van ontregeling, maar een licht verstandelijke beperking kan zich op heel veel verschillende manieren uiten.’
De uitdaging zit volgens hem vaak in de combinatie van problematiek. Naast een LVB spelen bijvoorbeeld psychiatrische stoornissen, verslaving of een forensisch verleden. Dat vraagt om een aanpak die aansluit bij de persoon en de situatie.
‘Bij iemand met een LVB moet je soms dingen in hapklare brokken uitleggen en voorspelbaar zijn. Maar als er ook andere problematiek speelt, moet je steeds opnieuw kijken waarop je aansluit. Wat zit er achter het gedrag? Kunnen we iets verklaren?’
Erik vertelt over een cliënt die tijdens een psychose een zeer ernstig geweldsdelict pleegde. De cliënt weet dat hij dit heeft gedaan en dat het niet goed is, maar door zijn verstandelijke beperking en psychiatrische problematiek overziet hij de gevolgen en de achtergrond van zijn gedrag niet volledig. ‘Zo iemand alleen opsluiten, zonder uit te leggen wat er gebeurt en waarom, zorgt juist voor meer spanning en ontregeling. Je moet proberen te begrijpen wat er onder het gedrag zit. Door iemand te behandelen en begeleiden, bied je een stabiele basis. Dat helpt om terugval te voorkomen. Bovendien kan iemand op die manier ook weer meedoen aan de maatschappij.’
Leren door te doen
In het BBL-traject komen school en praktijk voortdurend samen. Van de 32 uur die Erik werkt, zijn er vier bedoeld voor zijn opleiding. Donderdag is zijn vaste schooldag. Op andere momenten combineert hij zijn opdrachten waar mogelijk met zijn diensten.
‘Ik ben iemand die graag meerdere dingen tegelijk doet. Als ik bijvoorbeeld een late dienst heb, kan ik soms tussendoor nog een uurtje aan een schoolopdracht werken. Dat stem ik af met collega’s. Het team is daarin heel toegankelijk.’
Tijdens een module over forensisch scherp werken bracht hij signalen en mogelijke risico’s bij een cliënt in kaart. Wat valt op aan het gedrag? Wat kan er gebeuren? En wie kunnen daarvan de gevolgen ondervinden?
Bij de bespreking van zijn opdracht kreeg hij een andere kijk op de situatie. ‘Je denkt een cliënt op een gegeven moment goed te kennen. Je hebt samen dingen meegemaakt en vormt een bepaald beeld. Maar de docent, die jarenlang bij de reclassering had gewerkt, wees op een mogelijk risico waar wij nog niet aan hadden gedacht. Dat zet je weer aan het denken. Die wisselwerking tussen school en werk vind ik heel waardevol.’
Ook zijn eigen gedrag en reacties komen tijdens de opleiding aan bod. In een module onderzocht hij welke ervaringen en situaties bij hem bepaalde reacties oproepen.
‘Je ontdekt waarom bepaald gedrag van een cliënt iets bij jou oproept en waarom je zelf op een bepaalde manier reageert. Dat is soms best confronterend, maar ook ontzettend leerzaam. Ik denk dat iedereen in de forensische zorg zo’n module zou moeten volgen.’
Een vertrouwd gezicht
Het mooiste aan het werk vindt Erik dat hij iets kan betekenen voor de cliënten op zijn groep. Dat zit niet altijd in grote dingen. Soms gaat het erom dat je rustig blijft als iemand spanning ervaart en de relatie niet uit het oog verliest.
‘Voor de tien cliënten op mijn groep kun je echt verschil maken. Daar kun je iets moois voor betekenen. Dat vind ik het allerbelangrijkste aan mijn werk.’
Door zichzelf te blijven en ook op moeilijke momenten naast cliënten te staan, wordt hij voor hen een vertrouwd gezicht. ‘Je hoort weleens: “Jij moet nooit weg” of “Ik hoop dat jij er straks voor me bent”. Dat is mooi om te merken.’
Een goede band betekent niet dat alles kan. Grenzen stellen hoort er net zo goed bij. Het gaat erom dat je duidelijk bent zonder de relatie onder druk te zetten. ‘Als iemand ongewenst gedrag laat zien, begrens ik dat ook. Alleen verandert de toon. Je kunt duidelijk zijn zonder dat het meteen persoonlijk wordt. De onvoorwaardelijkheid blijft.’
Ruimte om verder te kijken
‘Ik vind het leuk om verder te kijken en mee te denken. Het is fijn om te merken dat dingen lukken en dat collega’s je vertrouwen geven. Maar ik moet ook leren om mijn grenzen daarin te bewaken.’
Over zijn toekomst heeft hij verschillende ideeën. De rol van senior persoonlijk begeleider spreekt hem aan, net als een meer coachende functie waarin hij overstijgend kan meedenken.
‘Ik wil graag blijven leren en mezelf verder ontwikkelen. Ik zit hier goed en zie binnen Trajectum veel mogelijkheden. Maar ik vind het ook interessant om eens aan de andere kant van het behandelproces te kijken, bijvoorbeeld in een meer gesloten setting. Er is nog genoeg te ontdekken hier.’